PBM-normen en -plichten uitgelegd: categorieën, EN-normen en wetgeving

Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) zijn alle uitrusting die een werknemer draagt of vasthoudt om zich te beschermen tegen risico's voor veiligheid of gezondheid — van veiligheidshelm en gehoorkap tot werkhandschoen en veiligheidsschoen. Welke PBM op jouw werkvloer nodig zijn, volgt niet uit een gevoel maar uit twee dingen: de wettelijke plichten van werkgever en werknemer, en de EN-normen die per type PBM vastleggen waartegen het middel bewijsbaar beschermt.

In deze gids lees je welke wetgeving er geldt, wat de PBM-categorieën I, II en III betekenen, welke EN-norm bij welk PBM-type hoort, hoe je een PBM-beleid opstelt, wat er op de bouwplaats gebruikelijk is en hoe de regels in België in elkaar zitten.

• Welke wetgeving geldt er voor PBM?
• Wat zijn PBM-categorieën I, II en III?
• Welke EN-norm hoort bij welk PBM-type?
• Norm → collectie: de overzichtstabel
• Hoe stel je een PBM-beleid op?
• Welke PBM zijn verplicht op de bouwplaats?
• Hoe zit de PBM-wetgeving in België in elkaar?
• Kort samengevat
• Veelgestelde vragen

Welke wetgeving geldt er voor PBM?

Twee lagen: de arbowetgeving regelt het gebruik van PBM op de werkvloer, en Verordening (EU) 2016/425 regelt de eisen aan het product zelf. Wie over "de PBM-wet" spreekt, heeft het dus eigenlijk over twee verschillende dingen — en je hebt ze allebei nodig.

De Nederlandse arbowetgeving legt de verantwoordelijkheid bij de werkgever: die inventariseert de risico's, pakt ze zoveel mogelijk bij de bron of collectief aan, en verstrekt PBM waar er daarna een risico overblijft. De noodzakelijke PBM worden kosteloos aan de werknemer ter beschikking gesteld. De werknemer is op zijn beurt verplicht de verstrekte middelen te gebruiken en de instructie te volgen. Hoe die afweging per situatie uitpakt, is maatwerk — deze gids geeft de hoofdlijn, geen juridisch advies voor jouw specifieke situatie.

De producteisen staan sinds 2018 in Verordening (EU) 2016/425. Die verving de oude richtlijn 89/686/EEG — die je op veel websites nog als bron ziet staan, maar die niet meer geldt. In Nederland hoort daar het Warenwetbesluit persoonlijke beschermingsmiddelen 2018 bij: samen met de Arbowet, hoofdstuk 8 van het Arbobesluit en de verordening vormt dat het complete Nederlandse PBM-kader. Een verordening werkt bovendien rechtstreeks in elke EU-lidstaat: een PBM met CE-markering voldoet dus in Nederland en België aan dezelfde producteisen. De verordening deelt PBM ook in de drie risicocategorieën uit de volgende sectie in.

Wat zijn PBM-categorieën I, II en III?

Verordening (EU) 2016/425 deelt PBM in drie categorieën in op basis van het risico waartegen ze beschermen: categorie I voor minimale risico's, categorie III voor risico's met mogelijk onomkeerbare gezondheidsschade of levensgevaar, en categorie II voor alles daartussen. Hoe hoger de categorie, hoe zwaarder de conformiteitseisen voordat het product op de markt mag.

Categorie	Risico	Typische voorbeelden	Conformiteit
I	Minimale risico's	Eenvoudige handschoenen tegen mild schoonmaakwerk, tuinwerk of oppervlakkig contact	Fabrikant beoordeelt zelf
II	Risico's die niet onder I of III vallen	De meeste klassieke PBM: veiligheidsbrillen, veiligheidshelmen, veiligheidsschoenen, de meeste werkhandschoenen	EU-typeonderzoek door een aangemelde instantie
III	Onomkeerbare gezondheidsschade of levensgevaar	Handschoenen tegen gevaarlijke chemicaliën; gehoorbescherming tegen schadelijk lawaai; categorisch ook adembescherming en valbeveiliging	EU-typeonderzoek plus toezicht van een aangemelde instantie op de productie (steekproefcontroles of kwaliteitsborging)

Twee dingen vallen in de praktijk op. Ten eerste: categorie zegt iets over het risico, niet over de kwaliteit — een categorie II-veiligheidsbril is niet "minder goed" dan een categorie III-handschoen; ze beschermen tegen ander gevaar. Ten tweede: onder de verordening valt bescherming tegen schadelijk lawaai in categorie III — een aanscherping ten opzichte van de oude richtlijn die veel oudere overzichten missen. In welke categorie een concreet product valt, staat in de documentatie van dat product.

Welke EN-norm hoort bij welk PBM-type?

Per PBM-type bestaat er een eigen EN-norm die vastlegt waartegen het middel getest is. De norm plus de bijbehorende code op het product vertellen je precies wat je in handen hebt. Hieronder de zes typen, met per type de norm en waar je op let.

Hoofd — wat is het verschil tussen EN 397 en EN 812?

Een stootpet vervangt geen veiligheidshelm. EN 397 is de norm voor industriële veiligheidshelmen: bescherming tegen vallende voorwerpen, met eisen aan schokdemping en penetratieweerstand. EN 812 is de norm voor stootpetten: die beschermen alleen tegen lichte stoten van het hoofd tegen stilstaande objecten, zoals een lage balk of een stellingrand.

Norm	Product	Beschermt tegen
EN 397	Veiligheidshelm	Vallende voorwerpen (schokdemping + penetratieweerstand)
EN 812	Stootpet	Lichte stoten tegen stilstaande objecten

Is er risico op vallende objecten — bouwplaats, magazijn met hoogopslag, hijswerk — dan vraagt dat om een helm die voldoet aan de norm die uit je risicoanalyse volgt; in de praktijk wordt daarvoor EN 397 voorgeschreven. Voor elektrisch isolerende helmen bestaat aanvullend EN 50365; of een helm daaraan voldoet, staat bij het product. Bekijk de helmen en stootpetten in onze collectie hoofdbescherming.

Ogen — EN 166 of EN ISO 16321: welke norm geldt nu?

De EN ISO 16321-reeks is sinds 11 november 2025 de actuele geharmoniseerde norm voor oogbescherming op het werk; EN 166 is op die datum als geharmoniseerde norm geschrapt — maar brillen met een geldig EN 166-typeonderzoek blijven gewoon verkoopbaar en bruikbaar. Je hoeft je EN 166-brillen dus niet te vervangen. De schrapping betekent alleen dat fabrikanten voor nieuwe typeonderzoeken overstappen op EN ISO 16321 (deel 1, 2 en 3); op veel brillen staat daarom nog jaren EN 166, en dat is geen gebrek maar simpelweg de norm waaronder dat product gecertificeerd is. Hetzelfde geldt voor UV-filternorm EN 170: die is in hetzelfde pakket vervangen — onder EN ISO 16321-1 krijgen UV-filters schaalnummers met een U-prefix. UV400 is geen normmarkering maar een beschrijvende term: de lens filtert UV-straling tot 400 nanometer.

En de coatings? AS (antikras) en AF (antidamp) zijn fabrikanttermen, geen genormeerde markeringen. Op de lens zelf waren K (krasbestendig) en N (beslaat niet) de genormeerde EN 166-markeringen, en onder EN ISO 16321 veranderen de markeringen opnieuw — kijk dus naar wat er op het product en in de documentatie staat. Let daarbij op: coatings verschillen vaak per lensvariant van hetzelfde model. Een heldere lens kan AS/AF zijn terwijl de getinte variant alleen AS is — controleer de coating dus per uitvoering, niet per modelnaam. Alle brillen en overzetbrillen staan in onze collectie oogbescherming.

Gehoor — wat betekent SNR?

SNR (Single Number Rating) is de gemiddelde dempingswaarde van gehoorbescherming in decibel: hoe hoger het getal, hoe sterker de demping. Een kap of dop met SNR 27 dempt het geluid dat je oor bereikt gemiddeld met 27 dB. Welke demping nodig is, volgt uit het gemeten geluidsniveau op de werkplek — de RI&E is daarvoor het startpunt.

De norm verschilt per uitvoering, en die uitvoeringen zijn niet uitwisselbaar:

Norm	Uitvoering
EN 352-1	Gehoorkappen met hoofdband
EN 352-2	Oordoppen
EN 352-3	Gehoorkappen met helmbevestiging

Werk je met een veiligheidshelm, dan hoort daar dus een EN 352-3-kap bij, geen kap met hoofdband. De SNR-waarde van een concreet product staat altijd bij dat product. Bekijk kappen en doppen in onze collectie gehoorbescherming.

Handen — wat betekent de EN 388-code?

EN 388 is de norm voor werkhandschoenen tegen mechanische risico's; de code van vier cijfers en een letter lees je positie voor positie.

• Positie 1 — schuurweerstand, klasse 1–4
• Positie 2 — snijweerstand volgens de coupe-test, klasse 1–5
• Positie 3 — scheurweerstand, klasse 1–4
• Positie 4 — perforatieweerstand, klasse 1–4
• Positie 5 — TDM-snijtest (ISO 13997), klasse A–F

Het detail dat veel uitlegpagina's overslaan: een X op een positie betekent "niet getest" — niet "score nul" en ook niet "maximaal". En "snijbestendig" is pas aan de orde bij een aangetoonde TDM-klasse (A–F); een coupe-waarde met een X op de TDM-positie is géén snijbestendigheid.

Naast EN 388 bestaan er aparte handschoen-normen per risico: EN 511 voor kou (drie posities: convectiekou, contactkou, waterdoorlatendheid — ook hier is X "niet getest"), EN 407 voor hitte (de code staat letterlijk op het product) en EN ISO 374-1 voor chemicaliën, waarbij Type A, B en C aangeven tegen hoeveel testchemicaliën en hoe lang de handschoen getest is — controleer altijd of jouw chemicalie onder de geteste letters valt. Wij hebben die risico's als aparte collecties ingedeeld: koude- en winterwerk, hittebestendig en chemisch bestendig. Het complete overzicht staat in de collectie handbescherming.

Voeten — wat is het verschil tussen S3, S3S, S4 en S5?

De S-klassen uit EN ISO 20345 verschillen op drie punten: het bovenwerk en de waterbestendigheid van de schoen, of er een perforatiewerende inleg in zit, en van welk type die inleg is.

Klasse	Wat het betekent
S3	Beschermneus + waterafstotend bovenwerk + geprofileerde zool + metalen perforatiewerende inleg, getest met een testnagel van 4,5 mm
S3L	Als S3, maar met niet-metalen inleg, getest met dezelfde testnagel van 4,5 mm (klasse uit de 2022-versie van de norm)
S3S	Als S3, maar met niet-metalen inleg, getest met een dunnere testnagel van 3,0 mm — beschermt dus ook tegen dunnere scherpe voorwerpen (2022-versie)
S4	Volledig van polymeer of rubber (laarsmodel) + beschermneus, zonder perforatiewerende tussenzool
S5	S4 + perforatiewerende tussenzool + geprofileerde zool

Twee valkuilen. S3S is geen "soort S3": de letter achter de 3 benoemt het type perforatiewering én de test die erbij hoort — S3 heeft een metalen inleg, S3L een niet-metalen inleg getest met dezelfde 4,5 mm-testnagel, en S3S een niet-metalen inleg die ook de dunnere testnagel van 3,0 mm doorstaat. Kort een S3S dus nooit in tot S3: dan gooi je precies de informatie weg waarvoor de klasse bestaat. En bij slipweerstand is SR de markering van de 2022-norm; "SRC" is terminologie van de oude normversie — op het product geldt wat er werkelijk gemarkeerd staat. Alle veiligheidsschoenen en -laarzen staan in onze collectie veiligheidsschoenen.

Zichtbaarheid — wat regelt EN ISO 20471?

EN ISO 20471 deelt hoge-zichtbaarheidskleding in drie klassen in (1 laag, 3 hoog), op basis van het minimale oppervlak fluorescerend en reflecterend materiaal. De klasse van een hesje staat bij het product. Voor werk langs rijkswegen gelden in Nederland aanvullende RWS-eisen bovenop deze norm — wat die inhouden en waarom EN ISO 20471 alléén daar niet volstaat, lees je in ons artikel over het verschil tussen RWS en EN ISO 20471. Onze hesjes vind je in de collectie veiligheidshesjes.

Norm → collectie: de overzichtstabel

Weet je welke norm je zoekt, dan is dit de kortste route — ook handig als je alleen komt herbestellen:

Norm	Beschermt tegen	Collectie
EN 397 · EN 812	Vallende voorwerpen · lichte stoten	Hoofdbescherming
EN ISO 16321 (voorheen EN 166)	Mechanisch oogletsel, spatten, UV	Oogbescherming
EN 352-1/2/3 (SNR)	Schadelijk lawaai	Gehoorbescherming
EN 388 · EN 511 · EN 407 · EN ISO 374	Mechanische risico's · kou · hitte · chemicaliën	Handbescherming
EN ISO 20345 (S-klassen)	Vallende objecten, perforatie, vocht	Veiligheidsschoenen
EN ISO 20471	Niet gezien worden	Veiligheidshesjes

Hoe stel je een PBM-beleid op?

Een PBM-beleid volgt altijd dezelfde vier stappen: risico's inventariseren, eerst de andere maatregelen uit de arbeidshygiënische strategie benutten, dan pas de juiste PBM kiezen, en het gebruik borgen met instructie en toezicht.

1. RI&E. De risico-inventarisatie en -evaluatie brengt per werkplek in kaart welke gevaren er zijn en hoe groot het risico is. Zonder RI&E is elke PBM-keuze een gok.
2. Arbeidshygiënische strategie. Maatregelen in vaste volgorde, vaak samengevat als STOP: eerst Substitutie (het gevaar wegnemen bij de bron), dan Technische maatregelen (afscherming, afzuiging), dan Organisatorische maatregelen (taakroulatie, zonering) en pas als laatste Persoonlijke beschermingsmiddelen. PBM zijn het sluitstuk, geen vervanging van de eerdere stappen.
3. Keuze op norm en risico. Kies per restrisico het PBM-type en de bijbehorende norm en klasse uit de secties hierboven — en controleer bij het product of de code dekt wat jouw RI&E vraagt.
4. Instructie, toezicht en onderhoud. Verstrekken alleen is niet genoeg: werknemers krijgen instructie in gebruik en onderhoud, het dragen wordt gecontroleerd, en beschadigde middelen worden vervangen volgens de aanwijzingen van de fabrikant.

Welke PBM zijn verplicht op de bouwplaats?

Er bestaat geen wettelijke standaardlijst voor de bouwplaats: wat verplicht is, volgt uit de RI&E van het project en uit de regels van hoofdaannemer of opdrachtgever. In de praktijk komt het beeld wel steeds terug: een veiligheidshelm (EN 397) en veiligheidsschoenen (meestal S3 of S3S) gelden op vrijwel elke bouwlocatie als basisuitrusting, aangevuld met een hoge-zichtbaarheidshesje waar verkeer of materieel rijdt, en oog-, gehoor- en handbescherming per taak — slijpen, boren, schieten en zagen brengen elk hun eigen restrisico mee. Check dus altijd de projectregels vóór de eerste werkdag. Welke signalering er op een bouwlocatie bij hoort, staat op onze pagina over signalering op een bouwlocatie.

Hoe zit de PBM-wetgeving in België in elkaar?

De producteisen zijn identiek — Verordening (EU) 2016/425 geldt rechtstreeks in de hele EU — maar de werkgeversverplichtingen staan in België in de codex over het welzijn op het werk, boek IX, titel 2 over persoonlijke beschermingsmiddelen. Ook daar is de volgorde dezelfde als in Nederland: eerst een risicoanalyse, dan collectieve en organisatorische maatregelen, en PBM voor het risico dat overblijft. De werkgever stelt de middelen ter beschikking en zorgt voor instructie en onderhoud.

Praktisch verandert er voor de keuze dus weinig: een CE-gemarkeerde helm, bril of handschoen met de juiste EN-norm voldoet aan beide kanten van de grens aan dezelfde producteisen, en ook werkkledij met hoge zichtbaarheid volgt gewoon EN ISO 20471. Eén nuance: CE-markering betekent dat het product aan de essentiële eisen voor zíjn beschermingsdoel voldoet — óf dat product geschikt is voor jouw werkplek, bepaalt je risicoanalyse, niet de markering. Let daarnaast op landspecifieke aanvullingen van opdrachtgevers en sectoren — die staan los van de norm. En bestellen kan bij ons zonder omweg: wij leveren in Nederland en België.

Kort samengevat

Veelgestelde vragen

Wanneer zijn PBM verplicht?

PBM zijn verplicht zodra uit de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) blijkt dat een risico niet voldoende aan de bron of met collectieve of organisatorische maatregelen is weg te nemen. PBM zijn in de arbeidshygiënische strategie de laatste stap, geen vervanging van de eerdere stappen. De werkgever bepaalt op basis van de RI&E welke PBM op welke werkplek nodig zijn.

Is de werkgever verplicht PBM te betalen?

Ja. Op grond van de Nederlandse arbowetgeving stelt de werkgever de noodzakelijke PBM kosteloos aan werknemers ter beschikking; de kosten mogen niet op de werknemer worden verhaald. De werknemer is verplicht de verstrekte PBM te gebruiken en te onderhouden volgens de instructie.

Wat is het verschil tussen PBM-categorie II en III?

Categorie II dekt de risico's die niet minimaal en niet levensbedreigend zijn en omvat de meeste klassieke PBM, zoals veiligheidsbrillen, veiligheidshelmen en veiligheidsschoenen. Categorie III beschermt tegen risico's met mogelijk onomkeerbare gezondheidsschade of levensgevaar, zoals gevaarlijke chemicaliën. Voor categorie III gelden onder Verordening (EU) 2016/425 zwaardere conformiteitseisen, waaronder toezicht van een aangemelde instantie op de productie.

Vervangt een stootpet een veiligheidshelm?

Nee. Een stootpet (EN 812) beschermt alleen tegen lichte stoten van het hoofd tegen stilstaande objecten. Bij risico op vallende voorwerpen is een veiligheidshelm volgens EN 397 vereist; een stootpet is daarvoor geen alternatief.

Gelden in België dezelfde PBM-regels als in Nederland?

De producteisen zijn gelijk: Verordening (EU) 2016/425 geldt rechtstreeks in de hele EU, dus een CE-gemarkeerd PBM voldoet in beide landen aan dezelfde producteisen. De werkgeversverplichtingen staan in België in de codex over het welzijn op het werk (boek IX, titel 2) en in Nederland in de arbowetgeving; de aanpak — eerst risicoanalyse, PBM als sluitstuk — is in beide landen hetzelfde.

Wat betekent een X in de EN 388-code?

Een X betekent dat de handschoen op die positie niet is getest — niet dat hij op dat punt faalt of juist maximaal presteert. Een handschoen met een X op de laatste positie heeft bijvoorbeeld de TDM-snijtest niet doorlopen en mag dus niet als snijbestendig worden aangeboden.

Bronnen

Voor de primaire teksten: de Nederlandse arbowetgeving (wetten.overheid.nl, met name Arbowet artikel 11 en 44, en arboportaal.nl), Verordening (EU) 2016/425 (EUR-Lex, met name artikel 19, 46 en 48 en bijlage I) en de Belgische codex over het welzijn op het werk, boek IX titel 2 (werk.belgie.be). De normuitleg in dit artikel is generiek; welke norm, klasse of code een concreet product draagt, staat altijd bij dat product.

De juiste norm gevonden? Bestel je persoonlijke beschermingsmiddelen van merken als OXXA en 3M rechtstreeks bij ons: PBM voor 12:00 besteld zijn binnen 4 werkdagen in huis. En omdat alles voor een veilige werkvloer bij ons op één plek staat, bestel je werkkleding en veiligheidssignalering — elk met hun eigen levertijd — in dezelfde winkelmand. Gratis verzending vanaf € 100 excl. btw, geleverd in Nederland en België.