Signalisatie op de werkplek in België: wat is verplicht, en wat is anders dan in Nederland?

Veiligheids- en gezondheidssignalering is in België geregeld in de codex over het welzijn op het werk, boek III titel 6 (artikelen III.6-1 tot en met III.6-11) — de Belgische omzetting van de Europese richtlijn 92/58/EEG van 24 juni 1992. Maar welke veiligheidsborden zijn daar verplicht, mag je de pictogrammen uit ISO 7010 gebruiken, en waar loopt de Belgische regeling uiteen met de Nederlandse?

Kort antwoord

• Signalering is verplicht wanneer de risico's op de werkplek daartoe aanleiding geven.
• In België staat die plicht in de codex over het welzijn op het werk, boek III titel 6; in Nederland in het Arbobesluit, artikel 8.4.
• Wettelijk voorgeschreven zijn in België de pictogrammen uit de codex zelf. In titel 6 wordt niet naar de ISO 7010-norm verwezen.
• ISO 7010 kan wel als gelijkwaardig worden gebruikt; de FOD Werkgelegenheid noemt het gebruik ervan vrijwillig en bijkomende voorwaarden gelden alleen bij de nooduitgangen.
• De FOD adviseert één enkel systeem van signalering per bedrijf, en noemt het aangewezen om direct of op termijn op ISO 7010 over te schakelen.
• Welke borden jouw vestiging nodig heeft, volgt uit de risicoanalyse — niet uit een standaardlijst.

Welke veiligheidsborden zijn verplicht in België?

Er bestaat geen Belgische lijst die per bedrijf voorschrijft welke borden er hangen. De codex verplicht signalering daar waar de risico's erom vragen, en welke risico's dat zijn komt uit je eigen risicoanalyse. Begin dus bij het risico, niet bij het bord. Deze vijf series dekken samen wat er op een gewone werkvloer gesignaleerd wordt. De voorbeelden hieronder zijn ISO 7010-codes; een deel daarvan — zoals E007 verzamelplaats, E010 AED en F005 brandmelder — zijn volgens de FOD Werkgelegenheid nieuwe pictogrammen die niet in de bijlagen van de richtlijn stonden.

Risico op de werkvloer	Serie	ISO 7010-voorbeelden
Vluchtweg, nooduitgang, verzamelplaats	E (groen-wit)	E001 nooduitgang links, E002 nooduitgang rechts, E007 verzamelplaats
Eerste hulp en hulpmiddelen	E (groen-wit)	E003 EHBO, E010 AED, E004 noodtelefoon
Brandbestrijdingsmiddelen	F (rood-wit)	F001 brandblusser, F002 brandslanghaspel, F005 brandmelder
Wat niet mag	P (rood-wit)	P002 verboden te roken, P003 vuur en open vlam verboden, P006 verboden voor transportvoertuigen
Wat verplicht is, inclusief PBM	M (blauw)	M003 gehoorbescherming, M004 oogbescherming, M008 veiligheidsschoenen, M014 veiligheidshelm
Waar een restrisico blijft	W (geel-zwart)	W001 algemeen gevaar, W012 gevaarlijke elektrische spanning, W014 transportvoertuigen

Vluchtweg-, reddings- en eerstehulpborden (E-serie)

Groen-wit, voor alles wat in een noodsituatie de weg wijst of hulp aanduidt: nooduitgang links (E001) en rechts (E002), verzamelplaats (E007), EHBO-post (E003), de AED (E010) en de noodtelefoon (E004). Juist bij deze serie vraagt België om extra aandacht als je ISO 7010 gebruikt — dat leggen we hieronder uit. De hele serie staat in vluchtroute & redding.

Brandbestrijdingsborden (F-serie)

Rood-wit, voor de plaats van blusmiddelen en melders: de brandblusser (F001), de brandslanghaspel (F002) en de brandmelder (F005). Ze wijzen het middel aan, ook wanneer het middel zelf niet meteen in het zicht hangt. Waar zo'n bord het beste hangt, staat in op welke hoogte je een brandblusser-bord hangt. De serie staat in brandbeveiliging.

Verbodsborden (P-serie)

Rood-wit met een schuine streep, voor wat op die plek niet mag: verboden te roken (P002), vuur en open vlam verboden (P003), verboden voor transportvoertuigen (P006). Hang ze waar het verbod ingaat, niet ergens centraal bij de ingang. De serie staat in verbodsborden.

Gebodsborden (M-serie)

Blauw, voor wat op die plek verplicht is — vaak een persoonlijk beschermingsmiddel: gehoorbescherming (M003), oogbescherming (M004), veiligheidsschoenen (M008), veiligheidshelm (M014). Welk gebod waar hoort, volgt uit dezelfde risicoanalyse die het PBM zelf voorschrijft. De serie staat in gebodsborden; de betekenis van alle pictogrammen staat in gebodsborden en hun betekenis.

Waarschuwingsborden (W-serie)

Geel-zwart, voor het restrisico dat na alle maatregelen overblijft: algemeen gevaar (W001), gevaarlijke elektrische spanning (W012), transportvoertuigen (W014). De serie staat in waarschuwingsborden.

Let op: signalisatie is breder dan borden alleen. Vloermarkering en leidingmarkering leveren wij niet, dus daarvoor heb je een andere partij nodig.

België en Nederland naast elkaar

Onder beide landen ligt dezelfde Europese richtlijn. Het verschil zit in het instrument waarin het is uitgewerkt — en in wat er formeel is aangewezen.

	België	Nederland
Waar de plicht staat	codex over het welzijn op het werk, boek III titel 6 (art. III.6-1 t/m III.6-11)	Arbobesluit artikel 8.4
Europese basis	richtlijn 92/58/EEG van 24 juni 1992	richtlijn 92/58/EEG van 24 juni 1992
Hoe het in de praktijk heet	veiligheids- en gezondheidssignalering; in de omgangstaal signalisatie op de werkplek	veiligheids- en gezondheidssignalering; in de omgangstaal veiligheidssignalering

Wat het Nederlandse Arbobesluit in artikel 8.4 vraagt, is doeltreffende veiligheids- of gezondheidssignalering als de gevaren daartoe aanleiding geven. De Arboregeling zegt in artikel 8.11 waar zo'n bord dan hangt: bij de toegang tot de risicozone of in de onmiddellijke nabijheid van het risico, op een goed verlichte, gemakkelijk toegankelijke en zichtbare plaats.

Wil je weten welke veiligheidsborden in Nederland verplicht zijn? Dat staat uitgewerkt op welke veiligheidsborden zijn verplicht.

Mag je ISO 7010-borden gebruiken in België?

Ja, onder voorwaarden — maar het is geen aangewezen norm. Het Belgische kenniscentrum Beswic stelt dat in titel 6 niet naar de ISO 7010-norm wordt verwezen, in België gepubliceerd als NBN EN ISO 7010. De FOD Werkgelegenheid noemt het gebruik ervan in België vrijwillig en dus niet verplicht ten opzichte van de bestaande bepalingen.

Welke ISO-pictogrammen wijken af van de richtlijn?

De FOD noemt ze bij naam: E001 en E002 (nooduitgang), F001 (brandblusser), F002 (brandslang), F003 (brandladder), E004 en F006 (noodtelefoon en telefoon voor brandalarm), M004 (oogbescherming), M013 (gelaatsbescherming) en M014 (hoofdbescherming). Die pictogrammen verschillen licht van de bijlagen van de Europese richtlijn, maar zijn volgens de FOD aanvaardbaar en kunnen als gelijkwaardig worden beschouwd.

De bijkomende voorwaarden gelden alleen voor de nooduitgangen:

• voor de nooduitgangen en de richting van de nooduitgang moet er een bijkomende toelichting aan het personeel worden gegeven;
• in de interne noodplannen en de interventieplannen van de externe hulpdiensten moet de aandacht op de verschillen worden gevestigd, zodat de nieuwe richtingsaanduiding van de nooduitgang niet tot verwarring kan leiden.

Voor de andere afwijkende pictogrammen — de brandblusser, de brandslang, de oogbescherming — vraagt de FOD die extra stappen niet. Wel geldt voor alle bordcategorieën de algemene regel dat de betekenis dezelfde moet blijven en dat verschillen die betekenis niet onduidelijk mogen maken.

Wanneer stap je over op ISO 7010?

De FOD geeft daar drie aanknopingspunten voor. Bij volledige nieuwbouw kan de ISO 7010-norm worden gebruikt. Bij een belangrijke, ruimtelijk afgebakende wijziging — bijvoorbeeld een nieuwe afdeling — kan de nieuwe norm daar ook worden gebruikt, terwijl de bestaande afdelingen voorlopig de oude bepalingen aanhouden en op termijn meegaan. En de FOD noemt het aangewezen om direct of op termijn over te schakelen naar de pictogrammen volgens de ISO 7010-norm.

Verder adviseert de FOD om in een bedrijf bij voorkeur één enkel systeem van veiligheids- en gezondheidssignalering te gebruiken — tenzij daar gegronde redenen voor zijn, die bijvoorbeeld uit de risicoanalyse blijken.

Wie in België op ISO 7010 overstapt, licht het personeel daar volgens de FOD dus apart over in en tekent het verschil aan in het interne noodplan.

Ons advies voor een bedrijf met vestigingen in beide landen is kort: je kunt aan beide kanten van de grens dezelfde pictogrammen hangen, maar kies één systeem voor het hele bedrijf en houd dat vol — niet per vestiging en zeker niet per bestelling.

Sticker, kunststof bord of haaks bord

Elk pictogram is er als zelfklevende vinylsticker en als kunststof bord voor binnen en buiten. De sticker is de goedkoopste en snelste keuze op een gladde, schone wand; het kunststof bord is de keuze als het bord los moet kunnen hangen, buiten hangt of op een ruwe ondergrond komt.

Daarnaast is er het haakse bord: dat steekt loodrecht uit de wand, zodat je het pictogram al leest terwijl je door een gang of een magazijnpad loopt — en niet pas als je er recht voor staat. Dat lost de kijkhoek op, niet de afstand: te ver weg om te lezen is een formaatprobleem.

Het haakse bord voeren wij alleen op de E-serie (vluchtroute en redding) en de F-serie (brandbeveiliging), in twee maten: 200 × 200 mm en 290 × 290 mm. Het is hard plastic dat wij bij een externe leverancier inkopen; de stickers en kunststof borden maken we zelf in Roosendaal.

Twijfel je tussen de uitvoeringen, dan staat de vergelijking compleet uitgewerkt in sticker, bord of haaks bord. Welk formaat je nodig hebt, hangt af van de afstand waarop het bord gelezen moet worden — daarvoor is er de leesafstand-adviseur.

Levering in België

Wij leveren aan Nederlandse én Belgische klanten dezelfde pictogrammen, in dezelfde uitvoeringen en formaten. Voor 12:00 besteld, binnen 2 werkdagen verzonden. Gratis verzending vanaf € 100 excl. btw, ook naar België.

Bevestigingsmateriaal leveren wij niet: geen schroeven, kit, tape, beugels of palen.

Veelgestelde vragen

Welke veiligheidsborden zijn verplicht in België? Er is geen vaste lijst. De codex verplicht veiligheids- en gezondheidssignalering wanneer de risico's daartoe aanleiding geven; welke borden dat in jouw pand zijn, volgt uit de risicoanalyse. In de praktijk komen vijf series terug: vluchtweg en redding (E), brandbestrijding (F), verboden (P), geboden (M) en waarschuwingen (W).

Onder welke wet valt signalisatie op de werkplek in België? Onder de codex over het welzijn op het werk, boek III titel 6 (artikelen III.6-1 tot en met III.6-11). Dat is de Belgische omzetting van de Europese richtlijn 92/58/EEG van 24 juni 1992.

Is ISO 7010 in België verplicht? Nee. Beswic stelt dat in titel 6 niet naar de ISO 7010-norm wordt verwezen, en de FOD Werkgelegenheid noemt het gebruik van ISO 7010 in België vrijwillig naast de bestaande bepalingen. Wettelijk voorgeschreven zijn de pictogrammen uit de codex zelf.

Kan ik in mijn Belgische vestiging dezelfde ISO 7010-borden gebruiken als in Nederland? Ja, onder voorwaarden. De FOD Werkgelegenheid noemt twee voorwaarden waaronder de ISO-pictogrammen als gelijkwaardig gelden: bij de nooduitgangen en de richting van de nooduitgang krijgt het personeel een bijkomende toelichting, en in de interne noodplannen en de interventieplannen van de hulpdiensten wordt de aandacht op de verschillen gevestigd. Die twee voorwaarden gelden alleen voor de nooduitgangen. De andere ISO-pictogrammen die licht afwijken van de bijlagen van de richtlijn — F001 brandblusser, F002 brandslang, F003 brandladder, E004 en F006 noodtelefoon, M004 oogbescherming, M013 gelaatsbescherming en M014 hoofdbescherming — noemt de FOD aanvaardbaar en gelijkwaardig, zonder extra stappen. Daarnaast adviseert de FOD om in een bedrijf bij voorkeur één enkel systeem van signalering te gebruiken.

Wat is het verschil met Nederland? De Europese basis is dezelfde richtlijn. Het instrument verschilt: in Nederland staat de plicht in het Arbobesluit (artikel 8.4) en staan de plaatsingsregels in de Arboregeling (artikel 8.11); in België staat het in de codex, boek III titel 6.

Leveren jullie signalisatie aan Belgische bedrijven? Ja. Dezelfde borden, stickers en haakse borden als in Nederland, met gratis verzending vanaf € 100 excl. btw.

Vluchtwegsignalisatie is in de praktijk het onderdeel waar de meeste vestigingen mee beginnen — en het enige waar het haakse bord echt verschil maakt.

→ Bekijk de vluchtroute- en reddingsborden (ISO 7010 E-serie)